Obszar Specjalnej Ochrony Siedlisk Dolina Kamiennej – SOO

Dolina Kamiennej w Baątowie - Natura 2000 (1)
Dolina Kamiennej, Bałtów
Dolina Kamiennej w Baątowie - Natura 2000 (3)
Dolina Kamiennej, Bałtów
Dolina-Kamiennej-w-Baątowie---Natura-2000-(5)
Dolina Kamiennej, Bałtów

Obszar znajduje się w obrębie mezoregionu Przedgórze Iłżeckie. Ostoję stanowi rozległa dolina Kamiennej, która jest klasyczną równiną denudacyjną, której wysokości absolutne rzadko przekraczają 200 m. Od Ćmielowa Kamienna wykorzystuje zagłębienie uskoku i płynie w kierunku północnym. Na tym odcinku tworzy ona dwa malownicze przełomy, jeden w Podgrodziu, a drugi w Bałtowie. Dla tego fragmentu charakterystyczne są strome lessowe lub wapienne krawędzie urozmaicone przez liczne odsłonięcia skał wapiennych, wąwozy, jaskinie lub jary. Obszar zbudowany jest ze skał wapiennych stanowiących obrzeże mezozoiczne Gór Świętokrzyskich, z utworów środkowej i górnej jury oraz skał kredowych, cechuje się znacznymi wyniosłościami, schodzącymi stromymi krawędziami w dolinę rzeki. Dolina ma w większości rozległą równinę zalewową z licznymi śladami porzuconych meandrów oraz jedną terasę zalewową. W starorzeczu Kamiennej znajdują się liczne wywierzyska – źródła obfite w wodę powstające w skałach wapiennych. Towarzyszą jej liczne starorzecza, zastoiska, oraz ujścia mniejszych odpływów. W dolinie dominują rozległe ekstensywnie użytkowane łąki o zmiennym uwilgotnieniu, a także łęgi, zarośla wierzbowe, trafiają się także torfowiska niskie. Krawędzie i zbocza doliny zajęte są przez dobrze wykształcone murawy kserotermiczne. Od północnego przełomu Kamienna skręca w kierunku północnym i wpada do Wisły. Obszar dodatkowo urozmaicają wydmy i liczne leje krasowe. Powierzchnia wynosi 2731,88 ha. Dolina Kamiennej stanowi ważny korytarz ekologiczny o randze krajowej. Ogółem stwierdzono tu występowanie 13 typów siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej, zajmujących łącznie ponad 42 % obszaru. Do najcenniejszych należą murawy kserotermiczne, łąki o różnym stopniu uwilgotnienia, grądy oraz starorzecza. Na różnego typu murawach kserotermicznych występuje wiele rzadkich i zagrożonych w skali kraju gatunków, np. turzyca stopowata Carex pediformis, ostnica powabna Stipa pulcherrima, ostnica Jana Stipa joannis, kosaciec bezlistny Iris aphylla. Stwierdzono występowanie jednego gatunku – obuwik pospolity Cypripedium calceolus z II załącznika Dyrektywy Siedliskowej. Ostoja posiada także znaczne walory krajobrazowe, zwłaszcza w odcinkach przełomowych doliny Kamiennej z licznymi odsłonięciami skalnymi, jaskiniami oraz głębokimi wąwozami. Obszar ten posiada silnie zróżnicowaną i bogatą roślinność. Związane jest to z dużym urozmaiceniem podłoża skalnego, rzeźby, gleb, a także działalnością ludzką. Na siedliskach oligotroficznych, piaszczysto-ilastych dominują świeże bory sosnowe i bory mieszane. Na glebach lessowych, zwłaszcza na zboczach doliny Kamiennej zachowały się fragmentarycznie żyzne grądowe lasy liściaste z rzadkimi i prawnie chronionymi roślinami takimi jak: tojad mołdawski Aconitum moldawicum, tojad dzióbaty Aconitum variegatum, ułudka leśna Omphalodes scorpioides, groszek wschodniokarpacki Lathyrus laevigatus. Dużą wartość przyrodniczą przedstawiają rezerwaty leśne Modrzewie, Ulów i Lisiny Bodzechowskie. Ostoja jest niezbędna dla ochrony siedlisk zwłaszcza: dobrze zachowanych w skali kraju muraw kserotermicznych, w tym szczególnie naskalnych oraz ostnicowych, z wieloma cennymi i zagrożonymi gatunkami oraz zbiorowisk grądowych z rzadkimi gatunkami oraz niewielkich fragmentów łęgowych lasów dębowo-wiązowo-jesionowych. Atrakcyjność obszaru podnosi zdecydowanie fakt, iż występuje tu jedna z najliczniejszych i dosyć stabilnych w Polsce populacji gatunku naturowego – obuwik pospolity Cypripedium calceolus. Obszar ma duże znaczenie dla ochrony 11 gatunków zwierząt z II załącznika Dyrektywy Siedliskowej. Wystepują tutaj: mopek Barbastella barbastellus, nocek duży Myotis myotis, bóbr Castor fiber, wydra Lutra lutra, traszka grzebieniasta Triturus cristatus, kumak nizinny Bombina bombina, boleń Aspius aspius, trzepla zielona Ophiogomphus cecilia, modraszek telejus Maculinea teleius, czerwończyk nieparek Lycaena dispar i pachnica dębowa Osmoderma eremita. Dla tego ostatniego gatunku planowana ostoja jest szczególnie ważna gdyż chroni ona dwa bardzo dobrze zachowane i o naturalnym charakterze stanowiska (Lisiny Bodzechowskie i Ulów). Podobne znaczenie omawiana ostoja będzie miała dla nocka dużego mającego w Rudzie Kościelnej kolonię rozrodczą liczącą około 300 osobników. Natomiast tutejsze populacje kumaka nizinnego i traszki grzebieniastej charakteryzują się dużą liczebnością i naturalnością zajmowanych środowisk (starorzecza). W Dolinie Kamiennej występują zróżnicowane warunki hydrologiczne a także hydrogeologiczne. Kamienna oddziela utwory wapieni jurajskich występujące na północy od występujących na południu lessów co powoduje że siedliska lewo i prawobrzeżne są odmienne pod względem warunków ekologicznych. Naturalny charakter rzeki i występujące rozlewiska na utworach węglanowych wapieni jurajskich znajdujące się pomiędzy Ostrowcem a Ćmielowem stanowią dogodne siedliska dla występowania mięczaków. Na płaskiej powierzchni spokojny nurt rzeki utrwalił drobne oczka wodne i dominujące zawodnione rozlewiska z turzycami i pałką wodną. Są to bardzo dobre warunki dla takich gatunków jak poczwarówka zwężona Vertigo angustior i poczwarówki jajowatej Vertigo moulinsiana. Dolina Kamiennej jest miejscem lęgów rzadkich gatunków ptaków: orlik krzykliwy Aquila pomarina, krwawodziób Tringa totanus, kszyk Gallinago gallinago, derkacz Crex crex i wodnik Rallus aquaticus. Na otaczających dolinę murawach kserotermicznych licznie występuje: smukwa kosmata Scolia hirta, modliszka zwyczajna Mantis religiosa i gniewosz plamisty Coronella austriaca.

Kod PLH260019